Loài Begonia bataiensis Kiew với kiểu quả mọng hình trụ dài (long, cylindric, fleshy fruits), là loài thứ tư được mô tả trong tông (section) Leprosae của Trung Quốc.

Hầu hết các loài trong chi Begonia đều có dạng quả nang khô có cánh rỏ, tự khai để giải phóng hạt. Tông duy nhất tại Châu Á mang quả mọng (quả thịt không tự khai,/fleshy fruits that do not dehisce) là tôngSphenanthera và tông Leprosae, các tông này có sự khác biệt với hình dạng quả dạng con quay (turbinate) như trong tông Sphenanthera hay dạng hình trụ hẹp (narrowly cylindric) trong tông Leprosae.

Như vậy loài mới công bố Begonia bataiensis Kiew, với dạng quả hình trụ, quả mọng không tự khai đựoc xếp vào trong tông  Leprosae.

Tông Leprosae có tất cả bốn loài, ba loài kia là Begonia leprosaHance, B. longicarpa K.Y.Guan & D.K.Tian và B. cylindrica D.R.Liang & X.X.Chen (Shui và c.t.v.., 2002). Ngoài loài B. longicarpa, được thu thập từ tỉnh Lào Cai nằm ở biên giới Việt Nam và Trung Quốc, trong khi 2 loài kia đuợc tìm thấy tại miền nam Trung Quốc. Loài mới ghi nhận này lại có sự phân bố gần như cực nam của Việt Nam.

Trong khi vẫn mang những đặc điểm quả mọng, hẹp hình trụ. Loài mới này không giống như ba loài đã biết là những loài có kích thước lớn có thân rễ, lá có lớp lông màu rỉ sắt, hoa tự sim hai ngã ngắn hơn lá trong khi loài B. bataiensiskhông có thân, có củ gốc (basal tuber) cho ra một, hai hay đến tối đa năm lá nhỏ có lông thưa, hoa mọc thành chùm cao hơn lá, quả không có dạng hình chùy (clavate) như các loài B. leprosa và B. longicarpa, mà có dạng hình thon nhọn hẹp.

Có thể tông này là nhân tạo và dạng quả có nhiều tiến hóa so với trước kia. Thật vậy, với đặc điểm như trên: không thân với một thân củ (stemless with a tuber), lá gần mọc đối và phát hoa dạng chùm, loài mới này gần giống với các loài trong tông  Diploclinium III theo Doorenbos và c.t.v.(1998) hơn là những loài khác trong tông Leprosae.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Loài Begonia (Thu Hải Đường) này được tìm thấy tại khu vực núi đá vôi của huyện Kiên Lương thuộc tỉnh Kiên Giang.

    Phân bốlà loài đặc hữu của núi Bà Tài, cách Hòn Chông 3 km về hướng bắc tây bắc, thụôc tỉnh Kiên Giang, Tây nam Việt Nam. Loài cũng có thể tìm thấy tại mổt số núi đá vôi lân cận như: Mo So, Khoe  Lá,… là nhũng ngọn núi đang và sẽ bị khai thác trong tương lai.

    Sinh cảnh: mọc trong các khe đá trên núi đá vôi, ẩm có bóng mát, chiều cao so với mặt biển là 10 - 50 m.
 


Núi Khoe Lá (Ảnh Nguyễn Trần Vỹ)


Begonia Bataiensis thường mọc trong các khe đá


Đây là những khối núi đá vôi lộ thiên duy nhất của khu vực phía Nam và của đồng bằng sông Mê Kông.

TRƯƠNG QUANG TÂM , Trung tâm Đa dạng sinh học và Phát triển

RUTH KIEW và J.J. VERMEULEN - Vườn Thực Vật Singapore

Tài liệu tham khảo  

  1. Doorenbos, J., M.S.M. Sosef and J.J.F.E. de Wilde. 1998. The sections of Begonia including descriptions, keys and species lists.Wageningen Agricultural University Papers98-2:1-266.

  2.  Shui, Y.M., C.I. Peng and C.Y. Wu. 2002. Synopsis of the Chinese species of Begonia (Begoniaceae), with a reappraisal of sectional delimitation. Botanical Bulletin of the Academy Sinica.43: 313-327

 
Tổ chức cộng tác
  • Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam
  • Chương trình trao đổi Lâm sản ngoài gỗ Việt Nam
  • Viện Khoa học Vật liệu Ứng dụng
Giới thiệu theo yêu cầu
  • Bảo vệ động vật hoang dã
  • Hành động vì môi trường
  • Tổ chức vì môi trường thế giới