Thực phẩm bản địa là những sản phẩm mang tính đặc thù vùng miền. Nhóm thực phẩm này không những mang lợi ích về dinh dưỡng và sức khỏe cao cho người sử dụng mà còn đem lại lợi ích kinh tế - xã hội cho người canh tác, sản xuất. Thế nhưng thực phẩm bản địa chưa tiếp cận được nhiều khách hàng.

Thực phẩm quý nhưng không đến được người dùng

Mùa mật mới bắt đầu. Nhóm cộng đồng K'Ho tại xã Đưng K’Nớ, huyện Lạc Dương, tỉnh Lâm Đồng được thần Rừng ưu ái ban tặng cho nguồn mật ong rừng nguyên chất, óng ánh sắc vàng, cho vị ngọt lành, đậm chất thiên nhiên đại ngàn Tây Nguyên. Nhờ có tính kháng viêm và kháng khuẩn nên mật ong rừng nguyên chất được coi là một trong những vị thuốc kháng sinh tự nhiên hỗ trợ ngăn ngừa nhiễm khuẩn, giảm ho, cung cấp chất khoáng và dinh dưỡng.

Một vị thuốc quý của Kon Tum cũng mang giá trị sức khỏe cao là trái chòi mòi rừng. Rượu làm từ trái chòi mòi rừng hỗ trợ hệ tiêu hóa, tăng cường hệ miễn dịch, giảm nguy cơ ung thu, phòng ngừa lão hóa,... Rượu chòi mòi đặc biệt ở chỗ uống vào đậm đà, dù uống nhiều vẫn không bị nóng ruột, đau đầu, tốt cho cả nam và nữ.

Hay như nấm mối, “lộc trời” của đồng bào Tây Nguyên mỗi dịp tháng 5, tháng 6 âm lịch có vị ngọt thanh, giá trị dinh dưỡng cao cũng như giá trị kinh tế lớn cho người thu hái, kinh doanh.

Ngoài việc chứa hàm lượng dinh dưỡng cao, tốt cho sức khỏe, các sản phẩm cũng không chứa chất bảo quản hay hóa chất độc hại. Mỗi món ăn, nguyên liệu bản địa đều mang hương vị và tinh hoa của ẩm thực núi rừng nên luôn được người miền xuôi săn đón. Tuy nhiên, thực phẩm của cộng đồng dân tộc chưa đáp ứng được nhu cầu người sử dụng cũng như thực sự giúp gia tăng sinh kế cho họ.

Đầu tiên phải kể tới việc khai thác và bảo quản nguyên liệu. Do không thống nhất trong khâu sơ chế, sản xuất, lưu trữ và vận chuyển, nên dẫn đến chất lượng không đồng đều. Bên cạnh đó, bà con dân tộc thiểu số (DTTS) ít có kinh nghiệm buôn bán, hạn chế trong việc tiếp cận công nghệ thông tin và ứng dụng vào canh tác, sản xuất và quảng bá sản phẩm đến khách hàng, khiến giá cả và sản lượng tiêu thụ không ổn định.

Sản phẩm tốt nhưng khó tiếp cận với người cần, nên không giúp ích nhiều cho việc cải thiện đời sống. Vậy làm gì để cải thiện sinh kế cho khoảng 13 triệu cộng đồng DTTS đang sinh sống dựa vào rừng - chiếm 14% dân số khoảng 25 triệu người (Theo Speri - Viện Nghiên cứu Sinh thái Chính sách Xã hội)? Đó cũng là một trong những sứ mệnh mà tổ chức NTFP - EP ra đời và theo đuổi.

Tạo sinh kế cho đồng bào và mang tinh hoa núi rừng tới mọi người

Chương trình Trao đổi Lâm sản ngoài gỗ cho vùng châu Á (NTFP - EP) hoạt động với mong muốn tạo dựng sinh kế gắn với bản sắc văn hóa và cung cấp kiến thức quản lý, bảo tồn rừng cho người bản địa. Qua đó cùng nhau khôi phục màu xanh những cánh rừng, đồng thời đảm bảo bản sắc văn hoá dân tộc bản địa không bị mai một. Bên cạnh đó, NTFP-EP cũng xác định mục tiêu thúc đẩy việc trao quyền cho các cộng đồng sống phụ thuộc vào rừng nhằm phát triển sinh kế bền vững.

Từ năm 2016 đến nay, NTFP-EP Việt Nam đã và đang tổ chức nhiều hoạt động khảo sát, tập huấn, đào tạo và triển khai với nhiều hình thức nhằm hỗ trợ xây dựng thương hiệu sản phẩm cho đồng bào DTTS.

Chẳng hạn, Chương trình NTFP-EP Việt Nam đã phối hợp cùng Caritas Đà Lạt triển khai khóa tập huấn kỹ thuật nâng cao năng lực khai thác mật ong rừng bền vững và sơ chế mật ong rừng đạt chuẩn cho cộng đồng K’Ho. Bên cạnh đó, Chương trình cũng hỗ trợ nhóm Pơ Kao tham gia khóa tập huấn phát triển sản phẩm, tiếp thị và tiếp cận thị trường TP.HCM, hỗ trợ mua các thiết bị để xây dựng cơ sở sơ chế cũng như tăng cường truyền thông sản phẩm mật ong rừng Pơ Kao.

NTFP-EP Việt Nam còn tổ chức nhiều khóa tập huấn chuyên sâu về tiếp thị kỹ thuật số (Digital Marketing), hỗ trợ các cộng đồng DTTS cập nhật kỹ thuật, công nghệ tiên tiến trong sản xuất, nâng cao hiệu quả kinh doanh. Các chuyên gia không chỉ cung cấp các kiến thức chung về marketing sản phẩm mà còn tận tình hướng dẫn học viên thực hành: quay phim, chụp ảnh sản phẩm, chỉnh sửa và dựng phim bằng phần mềm trên điện thoại di động, viết nội dung quảng cáo đa dạng và đăng tải lên các nền tảng mạng xã hội như Facebook, Instagram, Tiktok, Zalo,…

Ngoài việc nâng cao kỹ năng áp dụng công nghệ vào kinh doanh, NTFP-EP Việt Nam tạo cơ hội kết nối thực phẩm núi rừng tới khách hàng thành thị bằng việc ra mắt cửa hàng Sản phẩm sinh thái - Nature Exchange tại 60 đường Nguyễn Du (Quận 1) - một trong những con đường sầm uất nhất TP.HCM. Đây sẽ là địa chỉ trưng bày và quảng bá các sản phẩm của cộng đồng, hỗ trợ gia tăng sinh kế cộng đồng địa phương, nâng cao đời sống các hộ dân đồng thời từng bước hình thành nhận thức về tiềm năng LSNG trong cộng đồng.

Theo ước tính, tại các địa phương có sản xuất các sản phẩm lâm sản ngoài gỗ (LSNG), thu nhập trung bình của hộ gia đình từ các sản phẩm này chiếm tỷ trọng khoảng 32 - 35% tổng thu nhập kinh tế của hộ gia đình. LSNG đang từng bước cải thiện đời sống đồng bào DTTS.

Sự đón nhận của khách hàng Thành phố Hồ Chí Minh với các sản phẩm LSNG trong Lễ hội tinh hoa gia vị Việt 2022 và Phiên chợ xanh tử tế cho thấy nhu cầu sử dụng rất lớn nhưng các LSNG còn gặp hạn chế trong kênh tiếp cận khách hàng. Vì thế, những hoạt động của NTFP-EP Việt Nam sẽ góp phần hỗ trợ kết nối, qua đó giúp cải thiện việc tiếp cận thị trường và gia tăng thu nhập cho đồng bào dân tộc thiểu số.

Với sự vào cuộc của NTFP-EP, các lâm sản ngoài gỗ, nhất là thực phẩm, từ các cộng đồng địa phương từng bước được nâng cao chất lượng cũng như lan tỏa rộng hơn tới nhiều người dùng, qua đó góp phần cải thiện sinh kế của họ.

Thu Thủy / SIE

Tổ chức cộng tác
  • Viện Khoa học Vật liệu Ứng dụng
  • Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam
  • Chương trình trao đổi Lâm sản ngoài gỗ Việt Nam
Giới thiệu theo yêu cầu
  • Hành động vì môi trường
  • Bảo vệ động vật hoang dã
  • Tổ chức vì môi trường thế giới