Năm 2021, Việt Nam cũng như các nước khác trên thế giới phải đối mặt với nhiều khó khăn và chịu ảnh hưởng nặng nề từ đại dịch toàn cầu. Tuy nhiên các nhà khoa học trong và ngoài nước vẫn kiên trì nghiên cứu, khám phá và công bố nhiều loài thực vật mới cho khoa học. Trong đó có nhiều loài đã được phát hiện từ Việt Nam. Kết quả tổng hợp từ các công trình công bố, bài báo khoa học cho thấy ít nhất 53 loài thực vật mới và 1 loài đột biến (variation) mới thuộc 28 chi, 15 họ thực vật khác nhau đã được phát hiện ở nước ta trong năm vừa qua.

Viện Sinh thái học Miền Nam là một trong những đơn vị đã góp phần nghiên cứu và công bố 4 loài trong danh sách này. Đó là các loài:

Typhonium vietnamense (ARACEAE);

Begonia hongiaoensisB. lamdongiana (BEGONIACEAE);

Primulina scutellifolia (GESNERIACEAE) (Hình 1)

Hình 1. Primulina scutellifolia Luu, N.L.Vu & T.Q.T.Nguyen được phát hiện tại Khánh Hoà.

(Nguồn ảnh: Lưu Hồng Trường)

Những loài mới này đã được các nhà nghiên cứu phát hiện trên nhiều tỉnh thành khắp cả nước ta với ít nhất 28 tỉnh thành đã thống kê được (Hình 2). Tỉnh Lâm Đồng là nơi phát hiện được nhiều loài nhất với 8 loài, kế đến là tỉnh Sơn La với 5 loài. Điều này minh chứng rằng Việt Nam còn rất nhiều tiềm năng trong việc khám phá ra các loài thực vật mới cho khoa học.

Hình 2. Danh sách các loài thực vật mới phát hiện từ Việt Nam trong năm 2021 theo tỉnh thành.

Kết quả thống kê số lượng loài theo họ cho thấy họ Măng tây – ASPARAGACEAE và họ Thu hải đường – BEGONIACEAE là hai họ được các nhà khoa học quan tâm nghiên cứu nhiều với 22 loài mới đã được công bố, mỗi họ cùng phát hiện được 11 loài. Ngoài ra họ Lan – ORCHIDACEAE cũng có 8 loài được công bố trong năm qua (Hình 3).

Hình 3. Số lượng loài thực vật mới phát hiện theo họ

Ở một góc nhìn khác, tạp chí Phytotaxa là địa chỉ gởi bài ưa thích của đại đa số các tác giả với 33/55 loài được công bố trên tạp chí này (Hình 4). Kế đến là tạp chí Nord. J. Bot., Taiwania và PhytoKeys với lần lượt là 7, 6 và 4 loài được công bố. Các tạp chí khác như Acta Phytotaxon. Geobot., Ann. Bot. Fennici, Brittonia và Edinb. J. Bot. với một loài trên mỗi tạp chí.

Hình 4. Số lượng loài thực vật mới phát hiện theo tạp chí công bố

Ngoài các loài phát hiện mới nêu trên, năm vừa qua còn có một vài trường hợp điều chỉnh danh pháp (comb. nov.) cho các loài đã công bố ở Việt Nam trước đây. Cụ thể theo tài liệu Phytotaxa 524(2): 131-134, 2021, các tác giả đã đề xuất chuyển hai loài Lan thuộc chi Biermannia vào chi Chamaeanthus như sau: Biermannia canhii Averyanov à Chamaeanthus canhii (Aver.) Vuong & Kumar; Biermannia longicheila Averyanov & Nuraliev à Chamaeanthus longicheila (Aver. & Nuraliev) Vuong & Kumar.

Bên cạnh đó trong năm 2021, còn có ít nhất 27 loài thực vật đã được bổ sung vào hệ thực vật Việt Nam. Đây là những loài lần đầu tiên ghi nhận sự có mặt của chúng ở nước ta. Trong đó đặc biệt là việc bổ sung chi thực vật mới Metagentiana (GESNERIACEAE) cho hệ thực vật Việt Nam với loài Metagentiana primuliflora được ghi nhận tại Lâm Đồng và Metagentiana rhodantha được ghi nhận tại Hà Giang [BIO Web of Conferences 30, 05003 (2021)]. Danh sách các loài thực vật được ghi nhận mới:

ARACEAE - Typhonium khonkaenensis [Phytotaxa 527 (3): 201–208, 2021].

ASPARAGACEAE - Peliosanthes campanulata, P. dasystachys [Nord. J. Bot. 39 (6)].

BEGONIACEAE - Begonia longifolia [Phytotaxa 496 (1): 077–089, 2021]; B. modestiflora [Phytotaxa 507 (2): 144–154]; B. rotundilimba, B. versicolor, B. wenshanensis [Phytotaxa 522(2): 75-93]; Begonia yui [Taiwania 66(3): 317‒325, 2021].

CELASTRACEAE - Tripterygium wilfordii [Korean J. Pl. Taxon. 51(3): 319-325, 2021].

GENTIANACEAE - Metagentiana primuliflora, M. rhodantha [BIO Web of Conferences 30, 05003 (2021)].

LORANTHACEAE - Taxillus thibetensis [VNU JS: NST 37(2): 70-77, 2021].

ORCHIDACEAE - Bulbophyllum allenkerrii [Nord. J. Bot. 39 (9)]; B. bicolor, B. caudatum, B. funingense, B. kwangtungense [Taiwania 66(2): 258‒266, 2021]; B. echinulus, B. putidum, B. secundum, B. setilabium [Phytotaxa 514(3): 187-204, 2021]; B. gracilipes [Phytotaxa 522(2): 150-156, 2021]; Habenaria diphylla [Plant Sci. Today 8(1): 185-189, 2021]; Mycaranthes latifolia [Rheedea 31(3): 206–210, 2021]; Pholidota longipes [Feddes Repertorium 132(3): 228-231, 2021].

ZINGIBERACEAE - Zingiber neotruncatum [VNU JS: NST 37(1): 76-80, 2021]

Do số lượng tạp chí chuyên ngành là rất nhiều nên số lượng loài mới phát hiện và các ghi nhận mới tại Việt Nam được công bố trong năm 2021 trên thực tế có thể còn nhiều hơn số liệu mà tác giả đã tiếp cận và tổng hợp được trong bài viết này. Quý độc giả có thể gởi thông tin về các loài còn thiếu cho tác giả để tổng hợp bổ sung vào danh sách qua email: nlxbach@sie.vast.vn. Xin chân thành cảm ơn.

Xuân Bách (SIE)

Tổ chức cộng tác
  • Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam
  • Viện Khoa học Vật liệu Ứng dụng
  • Chương trình trao đổi Lâm sản ngoài gỗ Việt Nam
Giới thiệu theo yêu cầu
  • Tổ chức vì môi trường thế giới
  • Bảo vệ động vật hoang dã
  • Hành động vì môi trường