Từ năm 2011, Trung tâm Đa dạng Sinh học và Phát triển (CBD), tiền thân của Viện Sinh thái học miền Nam (SIE), đã hợp tác với Viện Nghiên cứu Nông nghiệp và Môi trường Na Uy (Bioforsk) triển khai các hoạt động nâng cao năng lực truyền thông trong các cơ quan nghiên cứu và bảo tồn đa dạng sinh học. 

Trong chương trình hợp tác này, hai bên đã tổ chức các  Hội thảo thúc đẩy “Vai trò của truyền thông trong các tổ chức nghiên cứu” tại Đà Lạt ngày 6-7/12/2011 và khóa tập huấn “Truyền thông vì bảo tồn” tại TP. Cao Lãnh, Đồng Tháp từ ngày 6-8/3/2012... Trong sự kiện tiếp theo, “Hội thảo chia sẻ kinh nghiệm và soạn thảo tài liệu Hướng dẫn truyền thông vì bảo tồn cho các khu rừng đặc dụng tại Việt Nam”, sẽ  được tổ chức tại  Khu du lịch Bình Quới 2, thuộc bán đảo Thanh Đa, quận Bình Thạnh, Tp. Hồ chí Minh vào 2 ngày 11-12/10/2013.

 

Xuất phát từ nhu cầu nâng cao năng lực truyền thông của các Ban quản lý rừng đặc dụng (protected areas) tại Hội thảo ở Đà Lạt năm 2011, các chuyên gia Bioforsk đã phối hợp với CBD tiến hành khóa tập huấn tại Tp. Cao Lãnh, Đồng Tháp (ngày 6-8/3/2012) về “Truyền thông vì bảo tồn”. Trong khóa tập huấn này, những người tham gia đã nghe trình bày các phương pháp truyền thông hiện đại, cách tiếp cận nhóm đối tượng truyền thông và nhận diện các kết quả truyền thông. Bên cạnh đó, các cán bộ truyền thông cùng với các chuyên gia Bioforsk/CBD đi đến thống nhất về sự cần thiết xây dựng bộ “Tài liệu Hướng dẫn Truyền thông vì Bảo tồn”. Hiện bản thảo bộ tài liệu này đang được SIE (với sự tư vấn của Biofork và sự tham gia của cán bộ truyền thông một số VQG) soạn thảo. Bộ tài liệu nhằm cung cấp cho các cán bộ truyền thông của các VQG, khu BTTN những phương pháp tiếp cận đa dạng đến các nhóm đối tượng khác nhau bao gồm cộng đồng, chính quyền địa phương, du khách, công chúng … cũng như cách thức đánh giá hiệu quả của các chương trình truyền thông.

Bài viết này tóm lược một số nội dung chính về vai trò của truyền thông trong nghiên cứu và bảo tồn đã được thảo luận tại các hội thảo và khóa tập huấn.

1. Đặt vấn đề

"Communication" trong tiếng Anh có nghĩa là truyền thông – là sự truyền đạt, thông tin, thông báo, giao tiếp, trao đổi, liên lạc. Còn theo tiếng La tinh, nó có nghĩa là cộng đồng. Truyền thông đại chúng được hiểu là những phương pháp truyền thông chuyển tải thông điệp đến những nhóm đông người. Có nhiều phương tiện truyền thông đại chúng khác nhau, phổ biến nhất là Phát thanh, Truyền hình, Báo chí và Internet (được phát triển mạnh trong những năm gần đây). Trong nghiên cứu khoa học, truyền thông đóng vai trò quan trọng nhằm cung cấp thông tin, kết quả và các thành tựu khoa học một cách rộng rãi tới công chúng. Truyền thông vì thế cũng giúp cho các đơn vị nghiên cứu, các nhà khoa học tiến gần hơn một bước tới thị trường để quảng bá hình ảnh và các sản phẩm nghiên cứu.

2. Tại sao truyền thông lại quan trọng đối với các đơn vị nghiên cứu?

Bất kỳ một tổ chức nghiên cứu nào cũng ý thức rất rõ việc làm thế nào để các kết quả nghiên cứu, những phát hiện mới của mình được công chúng biết đến rộng rãi. Đối với Bioforsk thì đây là một nhiệm vụ “sống còn”.

Biofork cho rằng những lý do sau đây làm cho họ phải nỗ lực “thể hiện” mình:

  • Phải “tranh đấu” để giành các nguồn lực – có rất nhiều các đề cương/lý do nghiên cứu xuất sắc nhưng chỉ rất ít nguồn tài trợ;
  • Mức độ cạnh tranh ngày càng tăng – do vậy Bioforsk phải trở thành một tổ chức nghiên cứu lớn mạnh, có uy tín;
  • Có danh tiếng tốt đồng nghĩa với việc tăng khả năng cạnh tranh trong các lĩnh vực nghiên cứu; Bioforsk luôn thể hiện và chứng minh rằng họ là một đầu mối cực kỳ quan trọng trong nghiên cứu về nông nghiệp, môi trường và sức khỏe;
  • Bioforsk cung cấp các nguyên tắc áp dụng cho các lĩnh vực chuyên môn và đóng góp tích cực vào các cuộc tranh luận/phản biện xã hội.
  • Khuyến khích sự quan tâm, niềm yêu thích khoa học của các sinh viên và các nhà nghiên cứu;
  • Là một Viện nghiên cứu mà những người làm việc ở đó luôn tự hào và hăng hái đóng góp công sức để bảo vệ nó.

 

Công bố và chuyển giao kết quả nghiên cứu ở Biofork (Nguồn: Biofork)

Tại Viện Sinh thái học miền Nam, từ những năm 2006 (CBD được thành lập) chúng tôi đã chú trọng đến công tác truyền thông nhằm công bố các kết quả nghiên cứu và chuyển giao kiến thức cho cộng đồng. Trong chuỗi các hoạt động đó CBD/SIE đã thực hiện nhiều chương trình truyền thông như tổ chức hội thảo, diễn đàn, triển lãm, công bố ấn phẩm, phim ảnh… cho nhiều đối tượng khác nhau gồm học sinh, sinh viên, du khách, cán bộ truyền thông, cộng đồng… Các kết quả cho thấy, những hoạt động truyền thông nói trên giúp nâng cao hình ảnh của CBD/SIE trong cộng đồng khoa học. Hơn thế, các hoạt động này góp phần quảng bá hình ảnh của một số Vườn Quốc gia, Khu Bảo tồn Thiên nhiên, Khu Dự trữ Sinh quyển… khu vực Trung và Nam Việt Nam ở trong và ngoài nước, đồng thời cung cấp các kiến thức về truyền thông cho các đơn vị nhằm mục tiêu quản lý và sử dụng bền vững tài nguyên thiên nhiên.

Một số chương trình truyền thông do CBD/SIE thực hiện:

Description: http://www.cbd-itb.org.vn/data/items/537/clip_image012.jpg

Các em học sinh tham gia Ngày hội: ''Giữ gìn dòng sông quê hương'' tại VQG Tràm Chim (02/01/2011)

Description: http://www.cbd-itb.org.vn/data/items/517/3-Ch%C6%B0%C6%A1ng-tr%C3%ACnh-di%E1%BB%85n-ra-t%E1%BA%A1i-Khu-BTTN-Takou.jpg

Chiến dịch ''Làm cho thế giới sạch hơn'' tại KBTTN Takóu (05/10/2010)

Description: http://sie.vast.vn/public/upload/core/2013/06/14/451bad6f6bf6eb.jpgDescription: http://sie.vast.vn/public/upload/core/2013/06/14/751bad73ec6ea3.jpg

"Diễn đàn Truyền thông Bảo tồn Đa dạng Sinh học Khu vực phía Nam Việt Nam"

Tp. Hồ Chí Minh, 02/8/2008

Trong bài viết tiếp theo, chúng tôi sẽ tiếp tục giới thiệu các phương pháp truyền thông vì bảo tồn cho các nhóm đối tượng khác nhau.

Lê Thị Thu Hà/Lê Bửu Thạch (SIE)

Tổ chức cộng tác
  • Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam
  • Viện Khoa học Vật liệu Ứng dụng
  • Chương trình trao đổi Lâm sản ngoài gỗ Việt Nam
Giới thiệu theo yêu cầu
  • Bảo vệ động vật hoang dã
  • Tổ chức vì môi trường thế giới
  • Hành động vì môi trường