• Thứ ba, Tháng ba 14, 2017

Phallaceae là một họ nấm lớn trong bộ Phallales, thường được gọi là nấm lõ chó, phân bố trên toàn thế giới, nhưng đặc biệt phổ biến ở các vùng nhiệt đới. Theo tính toán đến năm 2008, trên toàn thế giới có 21 giống và 77 loài thuộc họ này (Kirk PM, Cannon PF, Minter DW và Stalpers JA, 2008) . Ở việt nam, họ Phallaceae hiện nay ghi nhận được 4 giống, 8 loài (Trịnh Tam Kiệt, 2013).

Họ nấm lõ chó được biết đến với mùi hôi đặc trưng thu hút ruồi và côn trùng khác đến để giúp phân tán các bào tử. Mặc dù có sự đa dạng lớn trong hình dạng cấu trúc quả thể giữa các chi khác nhau, tất cả các loài trong Phallaceae bắt đầu phát triển của với cấu trúc hình bầu dục hoặc tròn được gọi là "quả trứng".

Phallus drewesii Desjardin & B.A. Perry 2009 – Nấm lõ Dreswe

Mô tả: Thể quả có dạng hình tròn tới hình trứng màu vàng nâu khi còn non, chiều cao 0.3‒1.5 cm, đường kính 0.3‒0.8 cm. Khi trưởng thành thể quả nứt ra khỏi vỏ bọc và mọc nhô lên 7 cm, bề mặt dạng mắt lưới nhiều cạnh, màu trắng khi tươi và ngả vàng khi khô. Mô tạo bào tử dạng nhầy, màu nâu, có mùi hấp dẫn côn trùng. Bào tử có dạng bầu dục mỏng, bề mặt trơn láng.

Môi trường sống: Thường mọc trên thân gỗ mục và rất hiếm gặp.

Ghi nhận: tại vườn quốc gia Bidoup – Núi Bà, được phát hiện bởi nhóm nghiên cứu của Viện Sinh thái học Miền Nam. Loài này từng ghi nhận lần đầu năm 2009 và nó chỉ được biết đến ở đảo Sao Tome, vùng biển tây châu Phi.

Đây là phát hiện đầu tiên về phân bố loài này ở châu Á và là loài thứ 5 thuộc chi Phallus ở Việt Nam nằm trong khuôn khổ dự án TN3/T09 (Thành lập ô nghiên cứu định vị 25 ha để phục vụ nghiên cứu diễn thế tại Vườn Quốc gia Bidoup – Núi Bà) thuộc Chương trình Tây nguyên 3.

Phát hiện trên được cống bố trên tạp chí nấm học Mycosphere. http://mycosphere.org/pdfs/MC4_5_No12.pdf

 

Hình 1: Phallus drewesii L. 1753

Mô tả: Nấm xuất hiện từ mùa hè đến cuối mùa thu. Mũ nấm hình nón hẹp, hơi nhụt đầu; đầu tiên phủ mô nạc màu đất thô, sau chuyển sang dịch nhày,  màu ô liu đen. Các mô nạc này có chứa các bào tử, và được vận chuyển bằng các côn trùng bị thu hút bởi mùi giống như vật thối rữa.

Ghi nhận: Phú Yên

Hình 2: Phallus impudicus

Phallus indusiatus Vent. 1798 – Nấm lưới trắng

Mô tả: Quả thể lúc đầu hình trứng tròn, sau trưởng thành phá vỡ bao chung.

Quả thể trưởng thành có cuống xốp, trắng với bao gốc. Mũ nấm hình nón, có hình trứng cụt đầu ở phía bên trên, phía dưới được phủ bởi mạng lưới màu trắng. Cuống nấm màu trắng, xốp với những lỗ trên mặt, rỗng giữa. Gốc cuống có bao gốc dạng đài hoa.

Môi trường sống: Mọc trên đất ven làng, ven đường rừng, ven rừng. Nấm mọc sau khi mưa, đơn độc hay thành cụm, thường vào mùa nóng ẩm.

Công dụng: Theo tài liệu Nấm lớn Việt Nam của Trịnh Tam Kiệt, nấm có công dụng ăn được và hiện nay được nuôi trồng chủ động ở Trung Quốc.

Ghi nhận: Phú Yên

 

Hình 3: Phallus indusiatus

Phallus multicolor (Berk. & Broome) Cooke 1882 – Nấm lưới vàng

Mô tả: Quả thể có cuống xốp với bao gốc nâng mũ nấm lên, mũ nấm hình nón với mạng lưới màu vàng tươi rủ xuống tới 2/3 – 3/4 cuống.

Cuống nấm hình trụ, hơi thót phía trên, màu trắng, hơi lỗ chỗ, xốp và rỗng giữa. Gốc cuống có bao gốc dạng đài hoa, mỏng màu trắng.

Khi côn trùng mang hết bào tử thì để lộ mũ màu trắng có cấu trúc lồi lõm dạng hình nhiều cạnh.

Môi trường sống: Nấm mọc đơn độc, có khi thành cụm ở ven làng, ven nhà, ven đường đồi, đường rừng, hay gặp về mùa nóng ẩm. Đặc điểm có mùi hôi tanh đặc trưng, có thể nhận thấy từ xa.

Ghi nhận: Vườn quốc gia Lò Gò- Xa Mát, tỉnh Tây Ninh.

Hình 4: Phallus multicolor

Mutinus bambusinus (Zoll.) E. Fisch. 1886

Mô tả: Quả thể cao 7-12 cm với đế bao bởi bao gốc hình dạng trứng, elip. Cuống dạng trụ, rỗng, xốp, màu hồng. Phần mũ ở đỉnh dạng dù, cao 1,2 -2 cm.

Môi trường sống: Mọc trên đất, dưới bụi tre.

Ghi nhận: VQG Lò Gò – Xa Mát, tỉnh Tây Ninh và núi Cấm, tỉnh An Giang.

Hình 5: Mutinus bambusinus

Tất cả hình ảnh được chụp lại trong các chuyến khảo sát của cán bộ nghiên cứu thuộc Viện Sinh thái học Miền Nam từ năm 2014 – 2015 thuộc dự án TN3/T09 (Thành lập ô nghiên cứu định vị 25 ha để phục vụ nghiên cứu diễn thế tại Vườn Quốc gia Bidoup – Núi Bà) - Chương trình Tây nguyên 3, đề tài Xây dựng đa dạng sinh học tỉnh Phú Yên (Giai đoạn 1- Cơ sở dữ liệu đa dạng sinh học rừng) và đề tài Giám sát đa dạng sinh học và giám sát sử dụng tài nguyên rừng, dịch vụ môi trường rừng tại Vườn quốc gia Lò Gò - Xa Mát, tỉnh Tây Ninh.

Ngô Thị Thùy Dung và Nguyễn Phương Thảo/SIE

 

 

 

 

 

 

.

Tổ chức cộng tác
  • Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam
  • Chương trình hợp tác Lâm sản ngoài gỗ Đông Nam Á
  • Viện sinh học nhiệt đới
  • Bảo tàng nhiệt đới
Giới thiệu theo yêu cầu
  • Tổ chức vì môi trường thế giới
  • Bảo vệ động vật hoang dã
  • Bảo vệ động vật hoang dã
  • Hành động vì môi trường
Phim
Allo-mothering
Forum
Updating...