• Thứ ba, Tháng tư 12, 2016

Nghiên cứu vai trò sinh thái – xã hội trong quy hoạch công viên đa chức năng tích hợp hồ điều tiết giảm ngập tại Thành phố Hồ Chí Minh

Vào tháng 12 năm 2015, Viện Sinh thái học Miền Nam tổ chức nghiệm thu đề tài cấp cơ sở năm 2015 “Nghiên cứu vai trò sinh thái – xã hội trong quy hoạch công viên đa chức năng tích hợp hồ điều tiết giảm ngập tại Thành phố Hồ Chí Minh”.

Tham gia Hội đồng nghiệm thu gồm có các chuyên gia từ Sở Quy hoạch Kiến trúc Tp. Hồ Chí Minh, Trung tâm Điều hành Chương trình Chống ngập nước Tp. Hồ Chí Minh và Viện Sinh thái học Miền Nam.

Đề tài được xây dựng trong bối cảnh Thành phố Hồ Chí Minh đang tìm kiếm các giải pháp khác nhau để giải quyết vấn đề ngập lụt. “Hồ điều tiết” là một trong những giải pháp phi công trình có khả năng điều tiết nước giảm ngập được các nhà quản lý và nhà khoa học quan tâm và dự kiến đưa vào thử nghiệm. Trong điều kiện hiện tại của thành phố, việc tích hợp hồ điều tiết vào các khu công viên hiện hữu kết hợp cải tạo công viên thành khu đa chức năng được xem là giải pháp tối ưu.

Đề tài đã tiến hành các đợt khảo sát đặc điểm đa dạng sinh học tại một số khu vực dự kiến xây dựng công viên - hồ điều tiết đa chức năng gồm Công viên Văn hóa Gò Vấp (Quận Gò Vấp); Công viên Văn hóa Tam Bình (Quận Thủ Đức). Ngoài ra, các khảo sát đa dạng sinh học cũng được tiến hành tại một số khu công viên hiện hữu trên địa bàn Tp.HCM như công viên Tao Đàn, Thảo Cầm Viên, Khu du lịch Văn Thánh,... làm cơ sở so sánh và đánh giá.

Liên quan đến đặc điểm kinh tế xã hội khu vực quy hoạch công viên – hồ điều tiết (CV-HĐT), đa chức năng, đề tài đi sâu phân tích kiến thức của người dân địa phương về tình trạng ngập lụt cũng như nhận thức về vai trò của hồ điều tiết nước trong các quy hoạch giảm ngập trên địa bàn thành phố.

Kết quả nghiên cứu bước đầu cho thấy các khu vực dự kiến quy hoạch công viên – hồ điều tiết đa chức năng (CVVH Gò Vấp và CVVH Tam Bình) có tính đa dạng sinh học cao về giống loài động thực vật (so với các công viên hiện hữu khác trong thành phố), có các sinh cảnh tự nhiên và bán tự nhiên phong phú (sinh cảnh đất ngập nước, trảng cỏ,...) là cơ sở thuận lợi cho việc bố trí cảnh quan đa chức năng tích hợp điều tiết nước.

Khảo sát đặc điểm kinh tế - xã hội cho thấy tại các khu quy hoạch CV-HĐT thường xảy ra tình trạng ngập do mưa, do thủy triều hoặc/và do kết hợp các yếu tố bất thường (ví dụ: do mưa kết hợp với thủy triều hoặc do mưa kết hợp với các sự cố tắc cống thoát nước,...). Ngoài ra, các khu vực khảo sát cũng được ghi nhận ý kiến của người dân về vai trò điều tiết nước cũng như những vai trò sinh thái khác của CV-HĐT đa chức năng. Theo đó, phần lớn người dân cho rằng việc xây dựng CV-HĐT đa chức năng sẽ cùng lúc giải quyết được các bài toán lớn đó là giảm ngập đồng thời nâng cao tiêu chuẩn sinh sống cho người dân khu vực thông qua việc cải tạo/bố trí công viên đa chức năng phục vụ dân sinh.

Các kết quả nghiên cứu của đề tài bước đầu đề xuất một số vấn đề cần quan tâm trong quá trình xây dựng công viên – hồ điều tiết đa chức năng gồm:

Các nguyên tắc cần tuân thủ trong thiết kế và xây dựng CVĐCN theo cách tiếp cận hệ sinh thái bao gồm: (i) CVĐCN được xem như là 1 hệ sinh thái nhân tạo. Trong đó, các sinh vật (bao gồm cả con người) có mối quan hệ sinh thái chặt chẽ, tương hỗ lẫn nhau. (ii) Sự đa dạng: cần đảm bảo tính đa dạng sinh học, đa dạng về cảnh quan (màu sắc, mùi hương, bóng mát…), cân bằng hệ sinh thái (tránh dịch bệnh, các sinh vật có mối quan hệ tương hỗ nhau); (iii) Cảnh quan sinh thái không ngừng thay đổi theo không gian và thời gian. Do đó, trong quy hoạch cần quan tâm đến sự phát triển của sinh vật, sự thay đổi cảnh quan theo mùa; và (iv) Đảm bảo tính bền vững. Theo đó, khi trồng cây phải tạo điều kiện phù hợp với sự sinh trưởng của cây về lâu dài.

Về mặt xã hội, bố trí công viên ĐCN cần nghiên cứu và xem xét các đặc điểm đặc trưng của khu vực như mật độ dân số, trình độ văn hóa/dân trí của cộng đồng,… Ngoài chức năng điều tiết nước cho các vùng ngập, việc bố trí CV-HĐT đa chức năng cần xem xét các kết nối trong khu vực để đạt hiệu quả sử dụng công viên cao nhất. Các kết quả khảo sát cho thấy chính quyền và người dân địa phương đóng vai trò to lớn trong việc sử dụng, vận hành và quản lý công viên. Sự đồng thuận của chính quyền và sự ủng hộ của người dân sẽ góp phần làm nên thành công cho các dự án xây dựng CVĐCN. Việc xây dựng các CV-HĐT đa chức năng một mặt cần tận dụng các lợi thế sẵn có của khu vực (ví dụ vị trí địa lý, đặc điểm địa mạo, lợi thế về trình độ dân trí, dân cư,…) cần xem xét thêm các yếu tố văn hóa, lịch sử, tôn giáo,… của cộng đồng để đảm bảo tính hài hòa và nâng cao hiệu quả sử dụng.

Một số hình ảnh của đề tài:

Sinh cảnh đất ngập nước tại Dự án CVVH Gò Vấp
 

Sinh cảnh bán tự nhiên tại Dự án CVVH Tam Bình (Thủ Đức)

 

 

 

 

 

 

Một số loài động vật ghi nhận được tại khu vực nghiên cứu

Tổng hợp: Trương Thị Bích Quân & Lê Thị Thu Hà

Hình ảnh: Đề tài cơ sở/SIE 2015

Tổ chức cộng tác
  • Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam
  • Bảo tàng nhiệt đới
  • Viện sinh học nhiệt đới
  • Chương trình hợp tác Lâm sản ngoài gỗ Đông Nam Á
Giới thiệu theo yêu cầu
  • Tổ chức vì môi trường thế giới
  • Hành động vì môi trường
  • Bảo vệ động vật hoang dã
  • Bảo vệ động vật hoang dã
Phim
Allo-mothering
Forum
Updating...